Kama kuna eneo moja ambalo kwa sasa linaonyesha wazi dira ya Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, basi ni sekta ya uchukuzi na bandari. Hapa ndipo mabadiliko yanaonekana kwa macho, yanapimika kwa takwimu, na yanaeleweka hata kwa mfanyabiashara mdogo anayesafirisha mzigo wake bandarini.
Hotuba ya bajeti ya Wizara ya Uchukuzi kwa mwaka wa fedha 2026/27 iliyowasilishwa Bungeni Dodoma na Waziri wa Uchukuzi, Prof. Makame Mbarawa, imeweka bayana kiasi gani serikali ya Awamu ya Sita, imedhamiria kuendelea kupiga hatua zaidi kwa mageuzi ya bandari na usafiri wa majini.
Mageuzi haya sio tu kwamba yanayolenga kuongeza miundombinu, bali kuongeza kasi, teknolojia, na ushindani wa huduma ili nchi iwe kitovu cha biashara na uchukuzi kwa ukanda mzima wa Afrika Mashariki na Kati.
Kwa maneno mengine, Tanzania sasa haijengi bandari kwa ajili ya matumizi ya ndani pekee, bali inajenga bandari kwa ajili ya kuongoza soko la kikanda, kukuza Uchumi wa nchi na kutoa fursa mbalimbali kupitia eneo hilo la kimkakati.
Bandari: Ajenda ya Uchumi na Ushindani wa Taifa
Bandari si magati na vifaa vya kushusha na kupakia mizigo tu.
Bandari ni mfumo mzima wa uchumi unaogusa viwanda, biashara, ajira na mapato ya serikali. Ndiyo maana hotuba ya Prof. Mbarawa imeweka mkazo kwenye uboreshaji wa miundombinu ya bandari na huduma za usafiri wa majini kama sehemu ya mpango mpana wa kuifanya Tanzania iwe “mtoza huduma wa uchukuzi” kwa nchi zinazotegemea bandari zetu.
Katika kipindi cha serikali ya Dkt. Samia Suluhu Hassan, msukumo mkubwa umeonekana katika kuimarisha taasisi kama TPA, kuboresha ufanisi wa bandari, na kuvutia uwekezaji wa kimkakati kutoka sekta binafsi ili kuongeza ushindani wa bandari zetu dhidi ya bandari za ukanda.
Bandari ya Dar es Salaam: Kipaumbele cha Taifa na Lango la Ukanda
Bandari ya Dar es Salaam imeendelea kuwa uti wa mgongo wa biashara ya kimataifa ya Tanzania na nchi jirani. Katika bajeti ya 2026/27, serikali imeeleza kuwa maboresho makubwa yataendelea kutekelezwa kupitia mapato ya ndani ya TPA, yakilenga kuongeza uwezo wa bandari na kuboresha mifumo ya utendaji.
Hatua hizi zina maana kubwa kwa sekta binafsi, kwa sababu kila maboresho bandarini huathiri moja kwa moja gharama za kuagiza bidhaa, muda wa kutoa mizigo, na ufanisi wa mnyororo mzima wa usambazaji.
Serikali pia imeeleza mpango wa ujenzi wa mageti mawili yatakayounganisha bandari na Barabara ya Nelson Mandela, hatua inayotarajiwa kupunguza msongamano wa magari na kuongeza kasi ya huduma.
DP World na Teknolojia: Dar es Salaam Inageuka “Bandari ya Kisasa”
Moja ya vipengele vilivyobeba uzito mkubwa katika hotuba ya bajeti ni uwekezaji wa kampuni ya DP World katika Bandari ya Dar es Salaam. Prof. Mbarawa amebainisha kuwa kampuni hiyo itaendelea kuwekeza katika vifaa vya kisasa vya kuhudumia mizigo ili kuongeza ufanisi na ushindani.
Taarifa zinaonyesha kuwa hadi kufikia mwaka wa fedha 2025/26, DP World tayari ilikuwa imevuka zaidi ya nusu ya lengo lake la uwekezaji wa dola za Marekani milioni 250 (takribani Shilingi bilioni 650) ndani ya miaka mitano—jambo linalotajwa kuwa mafanikio makubwa ndani ya miaka miwili ya mwanzo ya utekelezaji.
Katika mwaka wa fedha 2026/27, maboresho zaidi yanatarajiwa kufanyika kupitia kuongeza mitambo ya kisasa ya kupakia na kupakua mizigo (cranes), pamoja na uwekezaji katika mitambo ya kushushia shehena. Hatua hizi ni muhimu kwa sababu bandari ya kisasa haipimwi kwa ukubwa pekee, bali kwa kasi na ufanisi wa huduma.
Uwezo wa Shehena Kuongezeka kwa Asilimia 65: Takwimu Inayoashiria turufu
Miongoni mwa taarifa zinazovutia zaidi kupitia hotuba hiyo ya bajeti, ni matarajio kuwa maboresho haya yataongeza uwezo wa kuhudumia shehena kwa asilimia 65 hadi kufikia tani milioni 5.5. Aidha, uwezo wa kuhudumia mizigo mchanganyiko unatarajiwa kuongezeka kwa asilimia 25.
Hizi si takwimu za kawaida. Kwa muktadha wa uchumi wa Tanzania, hii ina maana ya ongezeko la mapato ya serikali, ongezeko la shughuli za biashara, na kupungua kwa msongamano wa meli na kontena bandarini.
Bandari za Tanga na Mtwara: Serikali Inapanua Mtandao wa Bandari
Prof. Mbarawa pia ameeleza kuwa maboresho ya sera na miundombinu yanatarajiwa kuongeza ufanisi wa bandari za Tanga na Mtwara. Hii ni hatua ya kimkakati inayosaidia kupunguza utegemezi wa bandari ya Dar es Salaam na kujenga mtandao wa bandari zinazosaidiana kiutendaji.
Kwa mfano, Bandari ya Tanga inaweza kuwa nguzo muhimu ya kuhudumia biashara ya kaskazini, wakati Bandari ya Mtwara ina nafasi ya kuwa lango la kusini, hasa ikizingatiwa fursa za biashara na maendeleo ya miradi ya nishati na viwanda.
Kwa tafsiri pana, serikali inaijenga Tanzania kuwa nchi yenye bandari nyingi zinazofanya kazi kwa majukumu ya kikanda na kimkakati.
Bagamoyo na Kisiwa Mgao: Bandari Zinazoandaliwa kwa Uchumi wa Kesho
Hotuba ya bajeti imeonyesha kuwa serikali itaendelea na utekelezaji wa miradi ya uboreshaji wa bandari pia katika Bagamoyo na Mtwara (Kisiwa Mgao). Haya ni maeneo yenye nafasi ya kuwa vituo vikubwa vya uchumi wa bahari na biashara ya kimataifa katika siku zijazo.
Kwa kuviweka katika mpango wa uboreshaji wa bandari, serikali ya Awamu ya Sita inaonyesha kuwa inaangalia mbali zaidi ya mahitaji ya leo, na inaweka msingi wa miundombinu itakayohudumia uchumi wa kesho.
Bandari za Maziwa Makuu: Mwanza North, Kigoma na Mbamba Bay
Sehemu nyingine muhimu ya hotuba ni kuendelea kuboresha bandari za maziwa makuu ambazo ni Mwanza North, Kigoma na Mbamba Bay. Bandari hizi ni kiungo muhimu kwa biashara ya ndani na ya kikanda, hasa kwa nchi jirani zinazotegemea usafiri wa majini katika maziwa makubwa.
Serikali pia imeeleza kuwa itaendelea kutekeleza mradi wa ujenzi na ukarabati wa meli katika maziwa makuu ili kuimarisha huduma za usafiri wa majini.
Kwa lugha rahisi, hii ni hatua ya kuifanya Tanzania isiwe tu na bandari za baharini, bali pia iwe na mfumo imara wa usafiri wa majini ndani ya nchi unaochochea uchumi wa mipakani.
Ziwa Tanganyika: Magati ya Kigoma na Ukarabati wa MV Liemba
atika utekelezaji wa miradi ya kimkakati, Prof. Mbarawa ameeleza kuwa serikali imeanza ujenzi wa magati mawili ya kisasa katika Bandari ya Kigoma ambapo utekelezaji wake umefikia asilimia 13 hadi Machi 2026.
Aidha, serikali inaendelea na ukarabati wa MV Liemba ambao umefikia asilimia 64. Hii ni taarifa muhimu kwa sababu MV Liemba si tu meli ya kawaida, bali ni nembo ya historia ya usafiri wa majini nchini na kiungo muhimu kwa wananchi na biashara za ukanda wa Ziwa Tanganyika.
Serikali pia imeeleza kuwa meli nne za mizigo zimekamilika, kila moja ikiwa na uwezo wa kubeba tani 2,000, zikiwa zimejengwa na TPA kwa kushirikiana na sekta binafsi.
TASHICO: Abiria Zaidi ya 128,000 na Mizigo Zaidi ya Tani 71,000
Kwa upande wa TASHICO, Prof. Mbarawa amesema katika kipindi cha Julai 2025 hadi Machi 2026 kampuni hiyo ilisafirisha abiria 128,191 na tani 71,796.25 za mizigo, ikiwa ni ongezeko la asilimia 22.51 ikilinganishwa na kipindi kama hicho mwaka uliopita.
Serikali pia imekamilisha ujenzi wa meli ya MV Mwanza katika Ziwa Victoria, na inaendelea na ukarabati wa MV Ukerewe ambao umefikia asilimia 79. Zaidi ya hapo, ujenzi wa meli mpya ya mizigo yenye uwezo wa tani 3,000 unaendelea.
Takwimu hizi zinaonyesha kuwa usafiri wa majini si sekta ya pembeni, bali ni huduma muhimu inayogusa maisha ya wananchi na uchumi wa maeneo ya maziwa makuu.
Dira ya 2028: Tanzania Kuwa Kitovu cha Uchumi wa Ukanda
Kwa mujibu wa hotuba ya bajeti, serikali inaeleza kuwa ifikapo mwaka 2028 sekta ya bandari nchini inatarajiwa kuwa imepiga hatua kubwa ya mageuzi kwa kuongeza uwezo wa kuhudumia mizigo, kasi ya utoaji huduma na ushindani wa kimataifa.
Dira hii inapotazamwa kwa pamoja na uwekezaji wa DP World, maboresho ya bandari za Dar, Tanga na Mtwara, pamoja na ujenzi wa magati na meli katika maziwa makuu, inadhihirisha kuwa Tanzania inaandaliwa kuwa kitovu cha uchukuzi na biashara katika Afrika Mashariki na Kati.
Hitimisho: Serikali ya Samia Yaipeleka Tanzania Katika Enzi Mpya ya Bandari
Kwa ujumla, hotuba ya bajeti ya Wizara ya Uchukuzi 2026/27 imebeba ujumbe mzito: Tanzania sasa inaingia katika awamu ya bandari za kisasa, huduma zenye ushindani, na uchumi unaotegemea teknolojia na miundombinu.
Kupitia Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan, maboresho haya yanaonyesha uamuzi wa wazi wa kuifanya Tanzania kuwa mtoa huduma wa uchukuzi kwa ukanda mzima. Na kwa kuwa bandari ni lango la uchumi, mageuzi haya hayawanufaishi tu TPA au Wizara ya Uchukuzi, bali yanagusa moja kwa moja wafanyabiashara, wawekezaji, viwanda, na wananchi wa kawaida.
Kwa lugha nyepesi: bandari zikibadilika, uchumi wa taifa hubadilika.
Na Tanzania inaonekana kuamua kubadilika kwa kasi.
